هندوانه

مقدمه‌

هندوانه با سطح زير کشت جهاني 5/3 ميليون هکتار (و در حدود 120 هزار هکتار در ايران) از مهم‌ترين صيفي‌جات به شمار مي آيد. خاستگاه اين گياه هندوستان است.

هندوانه، غير از آن که منبع ويتامين‌هاي A و C، منيزيم و آنتي ‌اکسيدان ليکوپن محسوب مي‌شود‌، نسبت به ساير ميوه‌ها و سبزيجات، مقدار بيشتري بتاکاروتن، سديم و پتاسيم دارد؛ همچنين سرشار از ويتامين‌هاي گروه B (به ويژهB1 و B6) است که براي توليد انرژي، حياتي هستند. متخصصين تغذيه، هندوانه را به خاطر ميزان بالاي آبي که در خود دارد (تقريباً 90 درصد از حجم اين ميوه) و مقدار کالري آن، جزء باارزش‌ترين ميوه‌‌ها مي‌دانند و مصرف آن را توصيه مي‌کنند.

هندوانه در ايران

متوسط ميزان عملکرد اين محصول در ايران، 35 تا40 تن در هکتار برآورد شده که از سرانه توليد جهاني (در حدود30 تن در هکتار) بالاتر است. مراکز کشت عمده هندوانه در ايران، استان هاي خوزستان، هرمزگان، فارس، بوشهر و کرمان هستند.

مسائل و مشکلات کاشت هندوانه

هندوانه را مي‌توان در انواع خاک‌ها کاشت؛ ولي بهترين خاک براي پرورش آن، زمين‌هاي شني و رسي است، زيرا در بهار زودتر از ساير زمين‌ها گرم مي شوند. زمين‌هاي لومي نيز (که داراي مواد آلي کافي هستند) براي کاشت انواع هندوانه مناسبند. اين گياه در مقابل اسيديته خاک مقاوم است و pH تا 5 را به راحتي تحمل مي‌کند.

هندوانه نسبت به سرما حساس است. بذر آن در دماي بين 25 تا 30 درجه سانتي‌گراد جوانه مي‌زند و در دوره رشد طولاني خود، مانند ساير گياهان هم خانواده‌اش، بسيار نيازمند گرماست.

• ميزان توليد در هکتار و نقش تغذيه مناسب:

متوسط عملکرد هندوانه در ايران (35 تن در هکتار) که نسبتاً مناسب و بالا است؛ اما يکي از معضلات اصلي کشت اين محصول، بحران کم آبي در سال هاي اخير بوده که تعداد دفعات آبياري را کاهش داده است. کشاورزان براي مقابله با اين مشکل، به مصرف کودهايي با کيفيت بالا و درصد جذب مناسب رو آورده اند.از سوي ديگر، برخي بيماري‌هاي گياهچه‌اي – مانند فوزاريوم که در مراحل اوليه رشد گياه، خسارات بالايي وارد مي‌کند – فقط با سموم مناسب و با کيفيت بالا قابل کنترل است. بيماري‌هاي ويروسي هندوانه، ديگر مشکل بر سر راه کشت اين محصول است که تنها با کنترل ناقلين در زمان مناسب، رفع مي‌شود.

–آفات:

* مگس مينوز سبزي و صيفي (Leafminer)

اين آفت در سال‌هاي اخير، خسارات بالايي به مزارع هندوانه وارد کرده است. کنترل شيميايي اين آفت، به خاطر فعاليت لاروها درون برگ؛ رشد و نمو سريع؛ توان باروري بالا؛ تحرک زياد حشرات بالغ و دوره نسبتاً طولاني شفيره در خاک، بسيار مهم است. براي دفع آن، استفاده از اين محصول توصيه مي شود:

* مگس سفيد (white flies)

اين آفت، به دليل تغذيه از گياهان و انتقال انواع ويروس‌ها مورد توجه است. .

– خاک:

به دليل کمبود مواد آلي، بافت نامناسب و آهکي و شور بودن خاک بيشتر مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري ايران؛ و از همه مهم‌تر، استفاده غير اصولي از کود هاي دامي (که عمدتاً بدون عمليات کمپوست سازي مؤثر، مصرف مي شوند) هزينه هاي گزافي به کشاورزان تحميل مي‌شود. مصرف کالا هاي پيشنهادي در جدول توصيه ها، به بهبود شرايط و کاهش هزينه‌ها کمک مي کند مانند کود هاي ذيل:

استفاده از کود هاي پيشنهادي، موجب اصلاح بافت خاک، افزايش مواد آلي، کاهش ميزان شوري و قليايي بودن، افزايش جمعيت موجودات زنده مفيد در خاک و تأمين ازت مورد نياز گياه مي‌شود؛ و در ضمن، ريشه‌زايي و استقرار بهتر نشاء (پس از انتقال به زمين اصلي)، جذب بيشتر مواد غذايي موجود در خاک و از همه مهم‌تر، کاهش برخي بيماري‌هاي قارچي خاکزاد را نيز در پي دارد.

– از جوانه‌زني تا شروع گلدهي:

در اين مرحله، گياه براي رشد ساقه و توسعه پوشش برگي، نياز عمده‌اي به ازت و فسفر دارد.

– مرحله تشکيل ميوه تا برداشت ميوه:

در مرحله تشکيل ميوه هندوانه، نياز گياه به سه عنصر اصلي ازت، فسفر و به خصوص پتاسيم؛ و هم چنين، ريزمغذي‌ها، افزايش مي‌يابد. البته نبايد در مصرف کود هاي ازته افراط کرد؛ زيرا مصرف بيش از حد ازت بر اندازه، رنگ، مزه و درصد مواد جامد ميوه هندوانه اثر منفي گذارده، مقاومت گياه را نسبت به برخي بيماري‌ها کاهش مي‌دهد.

مصرف کافي پتاسيم به همراه ريزمغذي‌ها در اين مرحله، علاوه بر بهتر شدن شکل هندوانه، قرمزتر شدن رنگ آن، افزايش ويتامين C‌، گوشت‌دارتر شدن و زودرسي ميوه، مقاومت گياه را در برابر انواع تنش‌ها، بيماري‌ها و آفات مي‌افزايد و باعث بالا رفتن ميزان توليد و بازارپسندي محصول مي‌شود. در ضمن، گياه را در برابر شوري و کم آبي مقاوم‌تر مي‌کند و بازيافت آب و کود را نيز افزايش مي‌دهد.

عناصر منيزيم و کلسيم در بهبود کيفيت هندوانه نقش اساسي بازي مي‌کنند. مصرف کافي کلسيم، سبب بهتر شدن کيفيت گوشت ميوه، بهبود خاصيت انبارداري و کاهش صدمات در حمل و نقل؛ و کمبود اين ماده، باعث افزايش پوسيدگي گل، ترک خوردن هندوانه و شيوع برخي بيماري‌هاي قارچي مي شود.

بنا بر دلايل ياد شده و پس از بررسي‌هاي کارشناسان شرکت بازارگان کالا، مصرف اين کالاها (با توجه به دستور مصرف آن‌ها در دفترچه حاضر) براي بهبود کميت و کيفيت محصول توصيه مي‌شود.